Tôi quyết định mở một loạt trò chuyện, ghi lại những con người tôi may mắn được gặp. Đây là tập một. Và tôi mừng vì người mở màn lại là một câu chuyện khiến tôi nghĩ ngợi mãi.
Nhân vật của tập này tên là Hùng. Anh là người Mỹ, và anh nói được mười một thứ tiếng. Nhưng thú thật, con số mười một không phải là thứ ở lại trong tôi lâu nhất sau buổi hôm đó. Thứ ở lại là một câu chuyện của năm 1995, câu chuyện mà tôi sẽ kể với bạn ngay dưới đây.
Hùng, người Mỹ nói được mười một thứ tiếng
Trước tiên, để bạn hình dung tôi đang ngồi với một người như thế nào. Hùng học hết cấp ba ở Việt Nam, rồi quay về Mỹ vào đại học. Học xong đại học, anh học tiếp thạc sĩ. Rồi chưa dừng lại, anh học thêm một bằng thạc sĩ nữa tại Đại học Thanh Hoa, ngôi trường đại học hàng đầu của Trung Quốc.
Anh nói được mười một thứ tiếng. Và anh không giữ vốn liếng đó cho riêng mình. Hiện anh có một trung tâm ngoại ngữ, dạy rất nhiều thứ tiếng, đặc biệt là tiếng Anh cho người Việt. Có một chi tiết làm tôi thấy ấm lòng: anh còn dạy cả tiếng Việt, cho những người gốc Việt sinh ra ở Mỹ, những đứa trẻ mang dòng máu Việt nhưng lớn lên ở xứ người, giờ muốn học lại tiếng của quê hương mình. Một người Mỹ, dạy người Việt xa xứ nói lại tiếng mẹ đẻ. Nghĩ tới đó thôi tôi đã thấy hay.
Năm 1995, và một nỗi lo rất thật
Nhưng cái làm tôi lặng người là chuyện gia đình anh đặt chân tới Việt Nam.
Bố Hùng là một giáo sư, và chính ông là người đưa cả nhà sang Việt Nam làm việc. Đó là năm 1995. Bạn thử đặt mình vào vị trí của họ lúc ấy mà xem. Năm 1995, chiến tranh mới kết thúc, Mỹ mới rút quân khỏi Việt Nam vỏn vẹn mười bảy năm trước đó. Mười bảy năm, với một đời người, là chưa xa.
Lúc đó thậm chí còn chưa có đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam để xin visa. Gia đình anh phải sang tận Hồng Kông để xin. Nghĩa là ngay cả con đường để đến đây thôi cũng đã trắc trở.
Và có một nỗi lo cứ đè nặng trong lòng cả nhà anh trước khi tới: người Việt Nam sẽ nghĩ gì về người Mỹ đây? Ngay sau một cuộc chiến như thế, liệu họ có bị nhìn bằng ánh mắt hằn học không, có bị xa lánh không? Đó là một nỗi sợ rất thật, rất người. Nếu là tôi, có lẽ tôi cũng sợ y như vậy.
Sự thật làm cả gia đình anh bất ngờ
Rồi họ tới. Và sự thật đã làm cả gia đình anh bất ngờ.
Mới chỉ mười bảy năm sau chiến tranh, cái khoảng thời gian tưởng như vết thương còn chưa kịp lành, vậy mà người Việt Nam đối với người Mỹ lại vô cùng thân thiện. Không hằn học. Không xa cách. Chỉ có sự cởi mở và ấm áp mà chính họ, những người từng ở bên kia cuộc chiến, cũng không ngờ tới.
Tôi ngồi nghe đoạn đó mà thấy trong lòng có gì đó dâng lên. Bởi tôi hiểu, để làm được điều ấy không hề dễ. Một dân tộc vừa đi qua mất mát, vừa đi qua đau thương, lại có thể mở lòng đón nhận chính những người đến từ phía đã gây ra đau thương đó, một cách chân thành. Đó không phải là quên. Đó là một sự bao dung lớn tới mức khiến một gia đình người Mỹ quyết định ở lại, và gắn bó tới tận hôm nay.
Tôi nghĩ, cái níu chân Hùng và gia đình anh suốt ba mươi năm không phải là cao ốc hay đường xá. Mà là cái cách con người ở đây đã đối xử với họ, ngay từ ngày đầu tiên, khi họ còn đang nơm nớp lo sợ.
Việt Nam, nhìn từ một người đã ở đây ba mươi năm
Vì ở đây từ năm 1995, Hùng có một thứ mà rất ít người Việt chúng ta có: anh thấy được cả một hành trình. Anh biết Việt Nam của cái thời còn thiếu thốn, còn nghèo. Và anh chứng kiến, bằng chính mắt mình, đất nước này lớn lên từng năm một, thay da đổi thịt nhanh tới mức khó tin.
Với tôi, sự phát triển của Việt Nam là thứ tôi sống trong đó nên thấy bình thường. Với anh, nó là một điều đáng kinh ngạc, một câu chuyện anh kể bằng sự thán phục thật lòng. Tập một này, tôi để dành phần lớn cho Việt Nam, cho câu chuyện đất nước mình đã đi một quãng đường dài như thế nào, qua đôi mắt của một người từ bên ngoài chọn ở lại.
Còn nước Mỹ, quê hương anh, và những khác biệt giữa hai nền văn hoá, tôi xin để dành cho tập sau. Câu chuyện còn dài, và tôi muốn kể cho tới nơi tới chốn.
Vậy tôi để lại cho bạn một câu hỏi của tập một này. Nếu một người từ phía bên kia của một cuộc chiến, chỉ mười bảy năm sau, vẫn được đón bằng sự thân thiện, thì bạn nghĩ điều gì trong tính cách người Việt mình đã làm được chuyện đó? Và mình có đang giữ được nó không?
Đoàn Minh Thắng. Loạt trò chuyện Chuyện chưa kể, nơi tôi ghi lại những con người và những câu chuyện thật đã làm tôi nhìn đời khác đi. Đây là tập một.
Leave a Reply