Lần đầu tôi đứng nói trước một đám đông thật sự, tôi run tới mức nghe được tiếng tim mình đập trong tai. Bài tôi chuẩn bị kỹ, học gần như thuộc lòng từng câu. Vậy mà lên tới nơi, nhìn xuống mấy trăm ánh mắt đang chờ, đầu tôi trắng xóa.
Tôi nói vấp. Nói nhanh. Nói cho xong để được bước xuống.
Rời sân khấu, tôi biết mình vừa làm một việc dở. Nhưng chính cái hôm dở đó dạy tôi điều quan trọng nhất về nói trước đám đông, điều tôi mang theo mỗi lần cầm micro tới tận bây giờ.
Khán giả không nhớ bạn nói hay tới đâu
Hôm đó tôi cứ nghĩ mình phải nói cho thật hay, thật trơn, thật “pro”. Sai từ gốc.
Vì sau này đi nghe nhiều người nói, tôi nhận ra một điều: tôi không nhớ nổi ai nói câu chữ bóng bẩy ra sao. Cái tôi nhớ là người nào khiến tôi thấy nghẹn, người nào khiến tôi muốn về làm gì đó ngay.
Khán giả cũng vậy với bạn. Họ quên bài nói của bạn trong vài giờ. Nhưng thứ bạn khiến họ cảm thấy thì ở lại rất lâu.
Điều duy nhất họ mang về là cảm giác.
Nỗi sợ đó không mất đi. Bạn chỉ học cách nói cùng nó.
Nếu bạn sợ đứng trước đám đông, tôi nói thật để bạn nhẹ lòng: gần như ai cũng sợ. Kể cả người nói nhiều như tôi, trước khi lên vẫn có cái cảm giác thắt ở bụng.
Người ta hay hứa với bạn rằng luyện nhiều rồi hết sợ. Tôi không hứa vậy. Cái sợ không biến mất hẳn. Bạn chỉ học được cách bước lên và nói kèm theo nó.
Nhưng có một mẹo thật, và nó gỡ được phần lớn cái run. Bạn để ý mà xem, bạn run là vì lúc đó bạn đang nghĩ về chính mình: mình có nói dở không, người ta nhìn mình thế nào, mình quên bài thì sao. Toàn “mình”.
Khoảnh khắc bạn chuyển sự chú ý sang khán giả, sang việc mình muốn trao cho họ điều gì, nỗi sợ nhẹ hẳn đi. Vì lúc đó trong đầu bạn không còn chỗ cho nó nữa.
Sợ là khi bạn nghĩ về mình. Hết sợ là khi bạn nghĩ về họ.
Đừng học thuộc. Học thuộc là cái chết của cảm xúc.
Cái sai lớn nhất của tôi hôm đầu là học thuộc lòng. Khi bạn đọc lại một thứ đã nằm sẵn trong đầu, giọng bạn thành giọng cái máy. Người nghe cảm được ngay, dù họ không gọi tên ra.
Giờ tôi không học thuộc nữa. Tôi chỉ nhớ vài cái mốc, còn lại tôi nói từ những gì tôi đã thật sự sống qua. Cái đã sống thì không cần học, nó tự bật ra, và nó có hơi thở.
Bạn không diễn lại một cảm xúc. Bạn kể lại một điều đã làm bạn rung động, và để nó rung động lần nữa ngay trên sân khấu.
Mười giây đầu quyết định họ có nghe hay không
Đám đông rất sòng phẳng. Mười giây đầu bạn không giữ được họ, cả phần sau bạn nói cho những cái đầu đang nghĩ chuyện khác.
Nên tôi không bao giờ mở đầu bằng “kính thưa, hôm nay tôi rất vinh dự…”. Tôi mở bằng một câu chạm thẳng: một sự thật hơi phũ, một câu hỏi họ đang tự hỏi, hoặc một con số làm họ khựng lại. Cái hook đó mua cho bạn quyền được nói tiếp.
Bạn có mười giây. Đừng phí nó cho lời chào.
Nói với một người, không phải cả phòng
Nhìn xuống cả trăm người cùng lúc là công thức để hoảng. Tôi học cách nói như đang nói với đúng một người. Tôi tìm một ánh mắt, nói với người đó vài câu, rồi chuyển sang một ánh mắt khác.
Lạ lắm, khi bạn nói với một người thật, cả phòng lại thấy bạn đang nói với riêng họ. Còn khi bạn cố nói với “tất cả mọi người”, chẳng ai thấy bạn đang nói với mình.
Truyền cảm hứng không phải là hô khẩu hiệu
Đây là chỗ nhiều người hiểu sai chữ “truyền cảm hứng”. Họ tưởng là phải nói to, phải hô “hãy cố lên”, “hãy dám ước mơ”, phải làm không khí sôi lên.
Không. Thứ đó bay hơi ngay khi khán giả ra khỏi cửa.
Truyền cảm hứng thật là khi bạn kể một điều thật tới mức người ngồi dưới thấy chính họ trong câu chuyện của bạn. Bạn kể cái lúc bạn sợ, cái lúc bạn suýt bỏ cuộc, cái lúc bạn vẫn làm. Và ai đó ngồi dưới lặng đi, vì họ đang ở đúng chỗ đó.
Bạn không nâng người ta lên bằng khẩu hiệu. Bạn nâng họ lên bằng sự thật của chính bạn.
Còn chuyện nói trơn, thú thật, chỉ là luyện
Nhiều người nhìn tôi nói một mạch trên sân khấu rồi bảo tôi có khiếu. Tôi phải nói thẳng như tôi vẫn nói: cái đó không phải trời cho.
Tôi quay lại chính mình rất nhiều lần, xem lại, thấy chỗ này thừa, chỗ kia vấp, chỗ nọ mắt né đi đâu mất. Sửa một lỗi mỗi lần. Lần sau tốt hơn lần trước một chút. Cái “trơn” bạn thấy là hàng trăm lần vụng cộng lại.
Không ai bước lên sân khấu lần đầu mà hay. Người ta chỉ bước lên đủ nhiều lần thôi.
Nếu bạn đang sợ lần đứng nói đầu tiên
Tôi kể bạn nghe cái hôm đầu tôi nói dở không phải để than. Mà để bạn thấy: người đang nói một mạch trước đám đông hôm nay cũng từng đứng đó, tim đập thình thịch, đầu trắng xóa, nói cho xong để được đi xuống.
Bạn không cần phải hết sợ mới bắt đầu. Bạn chỉ cần có một điều thật để nói, và đủ can đảm bước lên nói nó.
Vậy tôi để lại cho bạn một câu hỏi, bạn tự trả lời trong lòng:
Có một điều thật bạn từng đi qua, mà nếu kể ra có thể chạm được một người ngồi dưới. Bạn đang giữ nó lại vì nó chưa đủ hay, hay vì bạn chưa đủ dám?
Đoàn Minh Thắng, diễn giả và người dạy kỹ năng nói trước đám đông từ chính những lần tự đứng lên và nói.